Providing Safety
Machineveiligheid

Vraag over machineveiligheid?

Wilt u er zeker van zijn dat uw werkomgeving veilig is voor uw medewerkers en/of klanten?

Lees hier onze artikelen over wetgeving, normen en standaarden op het gebied van machineveiligheid.

Het belang van machineveiligheid

19 procent van alle arbeidsongevallen gemeld in 2020 hadden te maken met het werken met machines. Daarom is het in de sectoren werkend met machines extreem belangrijk om veiligheidsmaatregelen te treffen. Niet alleen is veiligheid belangrijk voor het beschermen van werknemers, er zitten ook wettelijke vereisten aan. Daarnaast verminderd het risico’s, verbeterd het de productiviteit, de reputatie van het bedrijf en het vertrouwen in het bedrijf. Ook zorgt het voor kosten besparing op de langere termijn. Het is cruciaal om een gezonde, veilige werkomgeving te creëren.

Waar is machineveiligheid belangrijk?

Ook zijn er specifieke situaties waarbij er extra aandacht moet zijn voor machineveiligheid. Bij het gebruik van (geautomatiseerde) machines. Bij onderhoud en reparatie van deze machines. En als onervaren gebruikers (geautomatiseerde) machines bedienen.

Sectoren waar machineveiligheid extra belangrijk is

Industriële sector
Fabrieken, productielijnen en industriële installaties maken gebruik van een breed scala aan machines, zoals persen, transportbanden, robots en zware apparatuur. Hier is machine veiligheid van vitaal belang om werknemers te beschermen tegen mogelijke gevaren.

Bouw en constructie
Op bouwplaatsen worden machines zoals graafmachines, hijskranen, zaagmachines en ander gereedschap gebruikt. Het waarborgen van veiligheidsmaatregelen is cruciaal om ongelukken te voorkomen die kunnen optreden tijdens het gebruik van deze machines.

Landbouw
In de landbouw worden machines zoals tractoren, maaimachines en oogstmachines ingezet. Veiligheidsvoorschriften zijn hier van belang om de gezondheid van landbouwwerkers te waarborgen.

Gezondheidszorg
Medische apparatuur zoals scanners, bestraling apparaten en operatierobots moeten strikte veiligheidsnormen volgen om de veiligheid van zowel patiënten als medisch personeel te garanderen.

Transport en logistiek
Dit omvat machines zoals heftrucks, laad- en losapparatuur in magazijnen en logistieke centra. Het waarborgen van veiligheidsmaatregelen is essentieel om ongevallen te voorkom

De Machinerichtlijn

De essentiële veiligheids- en gezondheidseisen “maximale eisen” voor de machinehandel zijn vastgesteld in de Machinerichtlijn. De fabrikant van het product (de machine) is verantwoordelijk voor het volgen van deze Machinerichtlijn. Nederland heeft dit directief overgenomen in het Warenbesluit Machines. Daarom zijn de eisen in deze richtlijn in Nederland niet vrijblijvend, omdat ze wettelijk zijn vastgelegd.

Er zijn honderden verschillende soorten en maten machines. Het is daarom dan ook onmogelijk om alle regels voor al deze machines in detail vast te leggen. Om deze reden heeft de Europese Unie de Machinerichtlijn opgesteld als wereldwijde wetgeving. Elke machine die binnen de Europese Unie wordt uitgebracht of gebruikt, moet deze richtlijn volgen. Dit betekent ook dat een lidstaat van de Europese Unie geen eisen mag stellen die afwijken van wat de Machinerichtlijn voorschrijft met betrekking tot vrij handelsverkeer van goederen.

CE-Markering

Machines die voldoen aan de Europese eisen krijgen een soort “stempel”, een CE-markering. De CE-markering is een certificering die aangeeft dat een product voldoet aan Europese gezondheids-, veiligheids- en milieunormen. Producten die in de Europese Economische Ruimte (EER) worden verkocht, moeten vaak voldoen aan specifieke normen en richtlijnen om de CE-markering te krijgen, zoals in dit geval de Machinerichtlijn. De CE-markering is een soort “paspoort” waarmee fabrikanten kunnen aantonen dat hun producten voldoen aan de essentiële eisen die van toepassing zijn binnen de Europese Unie.

Het is van cruciaal belang dat de werkgever verifieert of de nieuwe machine voldoet aan alle toepasselijke Communautaire Richtlijnen (Is er voldaan aan de EU-richtlijnen?). Hij moet de machine goedkeuren nadat deze door de fabrikant is geïnstalleerd,  voor de eerste ingebruikname. Dit is de werkgeverlijke inbedrijfstellingskeuring. Veel werkgevers huren externe partijen in om machineveiligheid te leren. Als gevolg hiervan is het van cruciaal belang voor een fabrikant om ervoor te zorgen dat zijn machine volledig CE-gekeurd is, zodat er geen verdere discussies over veiligheid ontstaan tijdens de inbedrijfstellingskeuring door de klant. Een CE-markering is echter geen “goed” stempel. Het geeft alleen aan dat de fabrikant bevestigt dat zijn machine voldoet aan de vereisten uit de Machinerichtlijn.

A-, B-, C-normen voor machineveiligheid

Binnen de Machinerichtlijn zijn er verschillende soorten normen die van toepassing kunnen zijn op machines. Deze normen zijn onderverdeeld in drie categorieën: A, B, en C.

Categorie A-normen, fundamentele normen
Dit zijn de fundamentele normen die de fundamentele veiligheidsprincipes voor machineontwerp bevatten. Ze kunnen algemene onderwerpen zijn zoals risicobeoordeling, ergonomie, veiligheidsinformatie en meer. Het voldoen aan de machinerichtlijn vereist het volgen van deze normen.

Categorie B-normen, generieke normen
Deze normen zijn een aanvulling op de categorie A-normen en richten zich op specifieke veiligheidsaspecten voor specifieke gevaren of soorten machines. Ze geven uitgebreide instructies over het ontwerp, de constructie en het gebruik van machines om risico’s te verminderen.

Categorie C-normen, machine specificaties
Deze normen bevatten technische specificaties, testmethoden en andere details die kunnen worden gebruikt om te voldoen aan de machinerichtlijneisen. Ze bieden specifieke test- en meetmethoden om te verifiëren of een machine voldoet aan de gestelde veiligheidseisen.

Veiligheidsrisico’s analyseren voor optimaal machine gebruik

Stappenplan voor risico analyse​

1. Identificeer potentiële gevaren
Begin met het identificeren van alle mogelijke gevaren die gepaard gaan met het gebruik van de machine. Dit omvat bewegende onderdelen, elektrische componenten, chemicaliën, lawaai, hitte, etc.

2. Evalueer de risico’s
Beoordeel de kans dat elk geïdentificeerd gevaar zich voordoet en evalueer de ernst van de mogelijke gevolgen. Dit helpt bij het bepalen van de prioriteit van de risico’s die moeten worden aangepakt.

3. Bepaal wie er blootgesteld kan worden
Identificeer welke werknemers, gebruikers of anderen in de omgeving worden blootgesteld aan deze risico’s. Het kan gaan om operators, onderhoudsmedewerkers, omstanders, etc.

4. Ontwikkel beheersmaatregelen
Implementeer maatregelen om de risico’s te verminderen. Dit kan het ontwerp van de machine aanpassen, beschermende apparatuur installeren, training geven aan werknemers, veiligheidsprocedures invoeren, enzovoort.

5. Verifieer en valideer
Zorg ervoor dat de voorgestelde maatregelen daadwerkelijk de risico’s verminderen zoals bedoeld. Dit kan testen, inspecties of simulaties omvatten om de effectiviteit te waarborgen.

6. Documentatie en communicatie
Documenteer de uitgevoerde risicoanalyse en de genomen maatregelen. Zorg ervoor dat deze informatie beschikbaar is voor alle betrokkenen, zpdat werknemers op de hoogte zijn van de risico’s en hoe hiermee om te gaan.

7. Regelmatige herziening
Veiligheidsrisico’s veranderen met de tijd, vooral bij wijzigingen in machines, processen of werkprocedures. Daarom is het essentieel om regelmatig de risicoanalyse te herzien en bij te werken.

Lockout-Tagout

Een cruciale veiligheidsmaatregel die in verschillende industrieën wordt toegepast is Lockout Tagout (LOTO), een procedure die werknemers beschermt door ervoor te zorgen dat machines en energiebronnen op de juiste manier worden uitgeschakeld en niet opnieuw kunnen worden gestart tijdens onderhoud of service.

Het belangrijkste doel van LOTO is om werknemers te beschermen tegen het onverwacht vrijkomen van gevaarlijke energie tijdens het onderhoud aan machines. Een goede training, duidelijke procedures en een strikte naleving van de veiligheidsprotocollen zijn cruciaal voor een effectieve uitvoering van LOTO.

Het niet correct uitvoeren van LOTO-procedures kan leiden tot ernstig letsel of dodelijke ongevallen. Daarom hebben bedrijven vaak strikte beleidsregels en trainingsprogramma’s om ervoor te zorgen dat werknemers deze veiligheidsprotocollen begrijpen en nauwgezet volgen.

Lockout-Tagout training en communicatie

Communicatie en training spelen een cruciale rol bij de effectieve implementatie van Lockout-Tagout (LOTO) procedures. Hier een overzicht van het belang van communicatie en trainingen in LOTO:

Training

Uitgebreide trainingsprogramma’s: Houd regelmatig trainingssessies voor alle werknemers die betrokken zijn bij het onderhoud of de service van apparatuur. Deze training moet gaan over het doel van LOTO, mogelijke gevaren, stapsgewijze procedures en het juiste gebruik van LOTO apparaten.

Praktijk: Bied praktische demonstraties en praktijkoefeningen aan om ervoor te zorgen dat werknemers begrijpen hoe ze LOTO-procedures op de juiste manier moeten toepassen op verschillende apparatuur.

Opfriscursussen: Zorg voor periodieke opfriscursussen om het belang van LOTO te benadrukken en werknemers op de hoogte te houden van wijzigingen in procedures of apparatuur.

Certificering en competentiebeoordeling: Beoordeel en certificeer de competentie van werknemers in het toepassen van LOTO-procedures. Dit zorgt ervoor dat ze de veiligheidsmaatregelen begrijpen en effectief kunnen toepassen.

Communicatie

Bekendheid met beleid en procedures: Communiceer duidelijk het bedrijfsbeleid en de procedures met betrekking tot LOTO aan alle werknemers. Dit omvat het belang van LOTO, wanneer het vereist is en de specifieke stappen die gevolgd moeten worden.

Kennisgeving: Informeer al het betrokken personeel over geplande stilleggingen van apparatuur voor onderhoud. Zo is iedereen op de hoogte van de potentiële risico’s en de noodzaak van LOTO. En staat niemand voor verassingen.

Duidelijke instructies: Zorg voor duidelijke en beknopte instructies, bewegwijzering en visuele hulpmiddelen in de buurt van machines om werknemers te herinneren aan en te leiden door het LOTO-proces. Dit kan bijvoorbeeld door middel van het gebruik van veiligheidspictrogrammen.

Feedback en rapportage: Stimuleer een open communicatiecultuur waarin werknemers zorgen, incidenten of potentiële verbeteringen met betrekking tot LOTO kunnen melden. De werknemers zijn uiteindelijk de gene die het meest te maken zullen hebben met procedures, daarmee zijn zij experts op het gebied en kunnen ze aangeven wat ze missen in een LOTO beleid.

De zeven stappen van een Lockout-Tagout procedure

Stap 1: Coördinatie
De procedure moet vooraf met het team worden besproken. Bepaal de aard en de duur van de werkzaamheden en welke apparatuur moet worden geblokkeerd. Communiceer de werkzaamheden met het team.

Stap 2: Schakel de machine uit.

Stap 3: Isoleren
Het volstaat niet om de machine enkel te deactiveren. De stroombron moet volledig worden afgesloten. Controleer altijd op restenergie.

Stap 4: Vergrendeling
Het vergrendelpunt op de energiebron, moet worden geïmmobiliseerd met een veiligheidshangslot. Geef de sleutel van uw persoonlijke veiligheidshangslot nooit aan iemand anders.

Stap 5: Tagout
Afgesloten apparatuur moet worden geïdentificeerd met specifieke tags om aan te geven dat er werkzaamheden plaatsvinden en dat de apparatuur niet mag worden ontgrendeld.

Stap 6: Tryout
Controleer of het apparaat goed is vergrendeld: een opstartpoging, een visuele controle op de aanwezigheid van een vergrendelingssysteem of meetapparatuur die de afwezigheid van spanning, druk en debiet aangeeft.

Stap 7: Voer de werkzaamheden uit
Als u zeker weet dat de machine correct is vergrendeld, kunt u de onderhouds- en/of reinigingswerkzaamheden aan de machine uitvoeren.

Machine onderhoud

Onderhoud is een essentiële pijler voor machineveiligheid, en het belang kan niet genoeg benadrukt worden. Het regelmatig onderhouden van machines is niet slechts een kwestie van efficiëntie en prestatie, maar het staat centraal in het beschermen van mensen die met deze machines werken.

Door regelmatig onderhoud kunnen potentiële gevaren die voortkomen uit slijtage, defecten of veroudering van machines worden geïdentificeerd en geminimaliseerd. Dit is van cruciaal belang om het risico op ongevallen en letsel voor werknemers te verminderen. Bovendien draagt goed onderhoud bij aan het soepel functioneren van machines, waardoor storingen en onverwachte situaties die kunnen leiden tot ongelukken of productieverlies, worden voorkomen.

Niet alleen voldoet regelmatig onderhoud aan wettelijke voorschriften en veiligheidsnormen, maar het kan ook op lange termijn kostenbesparend zijn. Door machines regelmatig te onderhouden, wordt de levensduur verlengd, wat kan resulteren in minder grote reparaties en verminderde productieverliezen door ongeplande stilstand.

Bovendien draagt het waarborgen van machineveiligheid door middel van onderhoud bij aan een veiligere werkomgeving en het welzijn van werknemers. Dit verhoogt niet alleen de productiviteit, maar ook het moreel van werknemers, omdat zij zich gewaardeerd en beschermd voelen.

Kortom, onderhoud vormt de ruggengraat van machineveiligheid. Het is een investering in de veiligheid van werknemers, de betrouwbaarheid van apparatuur en het succes van een bedrijf als geheel. Het is niet slechts een taak, maar een fundamentele verantwoordelijkheid die serieus moet worden genomen.